Ponad 70% Polaków uważa, że państwo powinno stworzyć jak najszybciej specjalne przepisy, które chroniłyby osoby starsze przekazujące mieszkanie w zamian za świadczenia (rentę dożywotnią lub opiekę). W grupie wiekowej 50+ ten odsetek wzrasta do 77% – tak wynika z najnowszego badania opinii przeprowadzonego przez agencję badawczą SW Research.[1] Jak zauważa Związek Przedsiębiorstw Finansowych oraz największe fundusze hipoteczne w Polsce – gotowy projekt Ustawy o Dożywotnim Świadczeniu Pieniężnym, który mógłby to zapewnić, czeka na wdrożenie od ponad dekady.
Aż 70,7% Polaków chce, by przekazywanie przez seniorów nieruchomości w zamian za dożywotnie świadczenia – oparte dziś głównie na umowach o dożywocie – zostało wreszcie uregulowane przez dedykowaną ustawę – tak wynika z najświeżego badania opinii SW Research.[2] Przypomnijmy, że w zamian za przekazanie prawa własności do nieruchomości senior może otrzymywać świadczenia – najczęściej albo rentę wypłacaną dożywotnio albo (w przypadku umów zawieranych pomiędzy osobami prywatnymi) również opiekę. Dziś umowy o dożywocie regulują przepisy Kodeksu Cywilnego, ale tylko 16,4% badanych uważa, że są one wystarczające. Poparcie dla specjalnej, dedykowanej tej usłudze ustawy dominuje w każdej grupie społecznej: 72,4% kobiet i 68,7% mężczyzn popiera powstanie takich regulacji. Największe poparcie wyrażają osoby powyżej 50. roku życia – nawet 77%. Również w najmniejszych miejscowościach (do 20 tys. mieszkańców) 75% badanych uznaje, że taka ustawa jest potrzebna. W dużych miastach (200–500 tys. mieszkańców) to ponad 73%, a w metropoliach (powyżej 500 tys.) – ponad 68%. Co istotne, poparcie nie różni się znacząco ze względu na wiek, płeć ani miejsce zamieszkania – to dowód, że sprawa dotyczy całego społeczeństwa.
Liczba umów o dożywocie rośnie. Nie wszystkie kontrakty są bezpieczne
Jak wynika z danych Ministerstwa Sprawiedliwości, tylko w 2024 roku zawarto w Polsce 18 tysięcy umów o dożywocie, a w ostatniej dekadzie – ponad 130 tysięcy.[3] Aż 99% z nich to kontrakty zawarte między osobami fizycznymi, poza jakimkolwiek nadzorem państwowym, bez kontroli instytucji i bez zabezpieczenia interesu seniora. To właśnie na tym rynku dochodzi do największej liczby dramatów, czego przykładem może być głośna sprawa znanej kompozytorki Katarzyny Gärtner, który straciła dach nad głową, bo podpisała umowę o dożywocie z kimś ze swojej rodziny.[4]
Projekt ustawy jest gotowy
Projekt Ustawy o Dożywotnim Świadczeniu Pieniężnym, nad którym pracowało 10 lat temu Ministerstwo Gospodarki, przewidywał m.in.:
- obowiązek prowadzenia działalności przez podmioty w formie spółki akcyjnej z kapitałem zakładowym min. 2 mln euro,
- nadzór Komisji Nadzoru Finansowego,
- obowiązkowe informowanie seniora o wszystkich szczegółach umowy,
- zakaz oferowania powiązanych produktów (np. pożyczek, ubezpieczeń),
- wymóg wypłacalności i funduszu rezerwowego na świadczenia.
Wszystkie te mechanizmy miały zwiększyć bezpieczeństwo i transparentność rynku. Projekt popierały instytucje takie jak UOKiK, Rzecznik Praw Obywatelskich i organizacje senioralne.
Związek Przedsiębiorstw Finansowych, wraz z największymi funduszami hipotecznymi w Polsce, od 15 lat apelują o wprowadzenie ram prawnych dedykowanych tej branży. Fundusze hipoteczne, które już dziś działają zgodnie z własnym kodeksem etycznym (Zasadami Dobrych Praktyk ZPF), chcą przekazać rządzącym wiedzę, doświadczenie i know-how, by stworzyć ustawę dedykowaną branży i objąć nią cały rynek.
– Razem ze Związkiem Przedsiębiorstw Finansowych apelujemy nie tylko o reformę obecnych przepisów, a przede wszystkim o to, by powstały w Polsce warunki do bezpiecznego oferowania profesjonalnej usługi przez podmioty nadzorowane, regulowane, mające odpowiednią wiedzę, doświadczenie i zaplecze finansowe. Nie chodzi nam o wyeliminowanie rynku prywatnego, ale o to, by senior mógł po prostu skorzystać z bezpiecznej usługi, a wiarygodni świadczeniodawcy mogli oferować swoje usługi w stabilnym otoczeniu. Nasze zdanie o potrzebie regulacji podzielał zarówno UOKiK (raport z roku 2013) oraz kolejni Rzecznicy Praw Obywatelskich, włącznie z Adamem Bodnarem – podsumowuje Robert Majkowski, Prezes Funduszu Hipotecznego DOM.
[1] Badanie opinii SW Research na zlecenie Funduszu Hipotecznego DOM przeprowadzone na reprezentatywnej grupie Polaków w dniach 12-15 maja. Metodologia: Omnibus. N=800.
[2] Tamże.
[3] Dane Ministerstwa Sprawiedliwości, akty notarialne w latach 1991-2024. Źródło:
https://isws.ms.gov.pl/pl/baza-statystyczna/opracowania-wieloletnie/download,2853,1.html
[4] Źródło: https://kultura.onet.pl/muzyka/wiadomosci/katarzyna-gartner-przekazala-majatek-w-zamian-za-opieke-nie-ma-gdzie-mieszkac/8exw4ve
