Supermarkety częściej podnosiły ceny żywności po tegorocznym wzroście kosztów energii, ale fala podwyżek nie narastała tak jak w 2022 r. Monitoring EBC z 2 listopada pokazuje stabilizację po marcowym skoku.
Sklepy zmieniają ceny rzadziej niż podczas kryzysu w 2022 r.
Listopadowe badanie rozdziela dwa zjawiska: jak często produkty drożeją oraz o ile rośnie cena przy pojedynczej zmianie. Częstotliwość podwyżek zwiększyła się w marcu, lecz później nie narastała i nie obejmowała kolejnych kategorii tak jak cztery lata wcześniej. Średnia wielkość pojedynczej podwyżki zmieniła się niewiele.
EBC sprawdził też kategorie, w których w miesiącu drożało co najmniej 10 proc. produktów. W 2022 r. ich udział w koszyku rósł i pozostawał wysoki przez wiele miesięcy. Próg ten opisuje liczbę drożejących ofert, a nie wysokość podwyżki.
| Co porównano | 2022 r. | 2026 r. |
|---|---|---|
| Częstotliwość podwyżek | Narastająca fala | Wzrost w marcu, potem stabilizacja |
| Zasięg zmian | Rozszerzał się na kolejne kategorie | Brak podobnego, kolejnego rozszerzania |
| Trwałość reakcji | Częste zmiany przez wiele miesięcy | Niewiele dowodów na trwałą zmianę zachowania |
Jak często sklepy zmieniały ceny i jak duże były korekty
Miliardy obserwacji, a nie ankieta o planowanych cenach
Podstawą monitoringu jest Daily Price Dataset. Jak podaje Bank Rozrachunków Międzynarodowych (BIS), baza wykorzystana w projekcie Spectrum zawierała miliardy dziennych obserwacji dotyczących 34 mln unikalnych produktów. To skala całej bazy, a nie liczba produktów spożywczych objętych listopadowym porównaniem.
Spectrum, prowadzony wspólnie przez BIS, Bundesbank i EBC, porządkuje opisy produktów za pomocą AI i uczenia maszynowego. Według BIS sklasyfikowanie całego zbioru zajęło pięć dni i kosztowało około 1,5 tys. euro. Metoda pozwala następnie przypisywać nowe produkty do odpowiednich kategorii.
We wrześniu żywność drożała o 1,3 proc., energia o 18,9 proc.
Październikowa analiza EBC pokazuje, że inflacja żywności spadła z 2,6 proc. w styczniu do 1,1 proc. w sierpniu. We wrześniu odbiła do 1,3 proc. Za ten wzrost odpowiadała żywność nieprzetworzona, szczególnie warzywa wrażliwe na pogodę.
| Wskaźnik dla strefy euro | Wrzesień 2026 r. |
|---|---|
| Inflacja ogółem | 3,8 proc. |
| Energia | 18,9 proc. |
| Żywność ogółem | 1,3 proc. |
| Żywność nieprzetworzona | 4,0 proc. |
| Żywność przetworzona | 0,4 proc. |
Świeża żywność drożeje szybciej
Strefa euro, wrzesień 2026 r. • zmiana rok do roku
Wolniejszy wzrost cen nie odwrócił wcześniejszych podwyżek. Żywność kosztowała około 30 proc. więcej niż pod koniec 2021 r.; w Finlandii wzrost wynosił około 24 proc., w Estonii około 48 proc. Płace odzyskały siłę nabywczą względem całego koszyka, lecz nadal pozwalały kupić mniej żywności niż przed falą inflacji.
Droższa energia podnosi koszty nawozów, transportu, opakowań i przetwórstwa. Efekty przechodzą na ceny sklepowe z opóźnieniem. EBC szacuje też, że upały i susza mogą zwiększyć inflację żywności w kolejnym roku o 0,3–0,8 pkt proc.
EBC zakłada szczyt inflacji żywności w III kwartale 2027 r.
Wrześniowa projekcja ekspertów EBC przewiduje wzrost inflacji żywności do 3,4 proc. w III kwartale 2027 r. To prognoza rocznej dynamiki w danym kwartale. Średnia dla całego 2027 r. ma wynieść 2,8 proc.
| Roczna zmiana cen | 2026 r. | 2027 r. | 2028 r. |
|---|---|---|---|
| Żywność | 1,9 proc. | 2,8 proc. | 2,5 proc. |
| Inflacja ogółem | 3,0 proc. | 2,5 proc. | 2,1 proc. |
| Energia | 9,3 proc. | 1,0 proc. | −0,6 proc. |
Żywność: prognoza ponownego przyspieszenia
Średnioroczna inflacja żywności • wszystkie słupki są prognozami
Hamowanie inflacji ogółem może zbiec się z przyspieszeniem wzrostu cen żywności. W projekcji energia reaguje szybko na zakładany spadek cen surowców, a koszty jej wcześniejszego wzrostu stopniowo przechodzą na pozostałe produkty.
EBC obniżył prognozę średniorocznej inflacji żywności na 2026 i 2027 r. o 0,7 pkt proc. względem projekcji czerwcowej. Uwzględnił słabsze od oczekiwań odczyty i mniejszy dotychczasowy wpływ energii. Dalsza ścieżka zależy od cen surowców i pogody; podane wartości opisują scenariusz bazowy, a nie gwarantowany wynik.
Źródła: EBC, analizy z 2 listopada i 20 października 2026 r.; wrześniowa projekcja ekspertów EBC; BIS, Project Spectrum. Dane dotyczą strefy euro. Opracowanie i zestawienia: redakcja.
