Od ponad dekady eksperci podkreślają, że trzeba zreformować obecne przepisy dotyczące branży hipoteki odwróconej i rent dożywotnich. Związek Przedsiębiorstw Finansowych oraz największe fundusze hipoteczne w Polsce apelują do rządu o podjęcie działań w sprawie Ustawy o Dożywotnim Świadczeniu Pieniężnym, która zapewni transparentność i ochronę konsumentów. Warto tu przytoczyć dane Ministerstwa Sprawiedliwości, z których wynika, że w ostatnich latach zawierano ok. 14 tys. umów o dożywocie rocznie. Część z tych kontraktów była nieprofesjonalna, co prowadzi do nadużyć. Proceder wciąż trwa.
Pod koniec stycznia br. opublikowano raport ZUS-u pt.: „Dobrowolne ubóstwo. O konsekwencjach dobrowolnego ZUS dla samozatrudnionych”. Wynika z niego, że aż 99,18 proc. osób prowadzących własną działalność gospodarczą opłaca minimalne składki na ubezpieczenie społeczne.[1] Taka praktyka prowadzi do sytuacji, w której wielu samozatrudnionych, zwłaszcza kobiet, jest narażonych na emerytalne ubóstwo, otrzymując w przyszłości jedynie minimalne świadczenia. W efekcie państwo będzie musiało dopłacać do minimalnych emerytur dla wielu z nich.
Dodatkowo, badania przeprowadzone na zlecenie Izby Gospodarczej Towarzystw Emerytalnych (IGTE) ukazują niski poziom świadomości emerytalnej wśród młodych Polaków. Aż 87 proc. respondentów spodziewa się wyższej emerytury, niż prognozuje ZUS, podczas gdy tylko 6 proc. aktywnie poszukuje wiedzy na temat systemu emerytalnego.[2] Ten brak świadomości skutkuje brakiem działań mających na celu zabezpieczenie finansowe na starość.
W obliczu różnych wyzwań ekonomicznych i demograficznych, hipoteka odwrócona mogłaby stanowić istotne wsparcie dla seniorów, umożliwiając im uzyskanie dodatkowych środków finansowych, jednak niewystarczające regulacje prawne w tym zakresie narażają emerytów na ryzyko nieuczciwych praktyk i utratę dorobku życia.
– Niedawno przeczytałem w Newsweeku poruszający artykuł Pani Małgorzaty Święchowicz na temat umów o dożywocie zawieranych pomiędzy osobami prywatnymi np. rodzicami i dzieckiem. Niestety tekst był pełen przykładów seniorów (podawanych z imienia i nazwiska), którzy dzięki nieprofesjonalnym kontraktom stracili dorobek całego życia oraz dach nad głową i po dzień dzisiejszy sądzą się z własnymi dziećmi, a szczęśliwego końca nie widać. Jako profesjonalna instytucja zrzeszona w Związku Przedsiębiorstw Finansowych, która stworzyła normy etyczne dla całej branży, przeżywamy każdy taki artykuł. Staramy się też edukować seniorów, przygotowujemy mnóstwo materiałów edukacyjnych o aspektach prawnych i zapisach w umowach, na które trzeba uważać. To jednak stanowczo za mało. Dopóki rząd nie zreformuje już istniejących przepisów wciąż będziemy czytać o nadużyciach, a przecież skala takich oszustw jest o wiele większa niż to, o czym pisze się w mediach – mówi Robert Majkowski, Prezes Funduszu Hipotecznego DOM.
Były już próby stworzenia przepisów, ale spełzły na niczym
Przypomnijmy, że hipoteka odwrócona działa w Polsce w dwóch modelach. Pierwszy model to odwrócony kredyt hipoteczny, który mogłyby seniorom oferować banki, gdyby chciały. Aby uregulować rynek „usługi bankowej” w 2014 roku parlament uchwalił, a prezydent podpisałustawę o odwróconym kredycie hipotecznym, która na niewiele się zdała, bo do dziś żaden bank nie ma w ofercie tego produktu. Drugi model to renta dożywotnia, hipoteka odwrócona w modelu sprzedażowym, czyli usługa oferowana m.in. przez fundusze hipoteczne, które działają w Polsce od 2008 roku.
– Od ponad 10 lat postulujemy odpowiednie przepisy, które wprowadziłyby na rynek jakość, etykę i bezpieczeństwo obowiązujące wszystkich, którzy chcą na tym rynku działać – mówi Robert Majkowski, Prezes Funduszu Hipotecznego DOM, który od roku 2008, czyli od początku istnienia, wypłacił seniorom ponad 28 mln świadczeń. Majkowski przypomina, że profesjonalne fundusze hipoteczne uczestniczyły od 2013 roku w pracach nad projektem Ustawy o dożywotnim świadczeniu pieniężnym, ale niestety projekt Ustawy został wycofany z procesu legislacyjnego. Profesjonalna branża próbowała wielokrotnie zainteresować rządzących hipoteką odwróconą, opublikowała listy otwarte w 2015, 2016 i 2018 roku przytaczając słowa KNF, UOKiK czy Rzecznika Praw Obywatelskich o konieczności uregulowania rynku, wydała kilka folderów edukacyjnych etc.
Branża jest otwarta na dialog
Z raportu Ernst&Young przygotowanego we współpracy z European Pensions and Property Asset Release Group (EPPARG) wynika, że już dziś wartość środków uwalnianych, dzięki tej usłudze, przekracza rocznie 15 mld dolarów w skali świata. Do 2031 roku liczba ta zwiększy się do 50 mld dolarów rocznie. Eksperci prognozują, że w ciągu najbliższych dziesięciu lat globalny rynek urośnie trzykrotnie.[3] Dziś do najbardziej rozwiniętych rynków na świecie należą przede wszystkim Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Australia. W każdym z tych krajów, dzięki usłudze hipoteki odwróconej, seniorzy corocznie uwalniają ponad 2 miliardy dolarów kapitału, a liczba firm oferujących takie produkty waha się, w poszczególnych krajach, pomiędzy kilkoma a nawet kilkuset podmiotami, jak ma to miejsce w Wielkiej Brytanii. Do rynków wysoce rozwiniętych należy zaliczyć też m.in. Kanadę, Norwegię, Szwecję i Holandię.
– Warto podkreślić, że w najbardziej rozwiniętych krajach hipoteka odwrócona funkcjonuje od ponad trzydziestu lat, ale dynamiczny rozwój rozpoczął się w ostatniej dekadzie. Bardzo ważną rolę w tym procesie odegrał wzrost standardów oferowania usługi i reputacji usługodawców. Polski rynek, gdyby spojrzeć na niego przez pryzmat globalny, wciąż jest rynkiem młodym, czekającym, a wręcz domagającym się stosownych regulacji. Mam nadzieję, że nowy Rząd przyjrzy się ponownie hipotece odwróconej. Jesteśmy otwarci na rozmowy. Działając w tym obszarze od blisko dwudziestu lat chętnie podzielimy się swoją wiedzą i doświadczeniem – podsumowuje Robert Majkowski, Prezes Funduszu Hipotecznego DOM, który jednocześnie pełni funkcję Członka Zarządu EPPARG.
[1] https://wiadomosci.wp.pl/tajny-raport-zus-to-tykajaca-bomba-7117388360055584a oraz https://www.fakt.pl/pieniadze/zus-ujawnil-tajny-raport-alarmujace-dane-o-emeryturach-polakow-dlaczego-to-ukrywali/k6fsw8g
[2] https://www.money.pl/emerytury/maja-luki-w-placeniu-skladek-40-latkowie-drza-o-swoje-emerytury-7111985017142016a.html
[3] Raport „Global Equity Release Roundtable 2020”, przygotowany przez EY i EPPARG, opublikowany 28.01.2021.
Link: http://epparg.org/news/global-equity-release-market-forecast-to-more-than-treble-by-2031/
