Koniec ery walki o same stawki godzinowe – czas zmierzyć się z ukrytą luką dożywotnich dochodów. Raport Allianz Trade ujawnia, dlaczego kluczem do finansowego równouprawnienia kobiet nie jest tylko wyższa pensja, ale też: czas pracy (lepsze wsparcie w pracy w niepełnym wymiarze i bez pogorszenia warunków wynagrodzenia oraz rozwoju/awansu, ale też lepsza rekompensata w systemie emerytalnym za urlop macierzyński), edukacja finansowa (zarządzanie kapitałem to nie tylko domena mężczyzn) i odwaga w świecie AI (mniejsza absorbcja nowych technologii niż mężczyźni – ryzyko wzrostu luki kompetencyjnej w przyszłości).
- Postęp jest widoczny, ale strukturalne nierówności w liczbie godzin pracy generują blisko 24% różnicę w emeryturach – raport Allianz Trade wskazuje, że mimo wzrostu aktywności zawodowej kobiet i spadku luki płacowej (wg. OECD do średnio 13,7%), czas poświęcony na macierzyństwo i inne obowiązki opiekuńcze wpływa na niższe emerytury.
- Polska wśród liderów wyrównywania dochodów – wprowadzenie zintegrowanego modelu oceny dochodów pokazuje zróżnicowane trajektorie w poszczególnych krajach, gdzie liderzy (np. Polska) osiągają relatywnie niskie luki (także w porównaniu do okresów wcześniejszych będącym punktem odniesienia), podczas gdy w np. Niemczech utrzymują się wysokie dysproporcje.
- Kluczem do analizy jest dochód w ciągu całego życia. Raport wprowadza model łączący zarobki, zyski kapitałowe i emerytury, pokazując, że dla pokolenia 2000 luka ta spadła do 16% (w porównaniu do luki 33% u rocznika 1975).
- Przyszłość równości zależy od liczby godzin pracy, a nie tylko stawek. Największy wpływ na różnice dochodowe mają dysproporcje w wymiarze czasu pracy, a kraje takie jak Polska czy Szwecja radzą sobie z tym lepiej niż np. Niemcy czy Szwajcaria.
- W efekcie – występuje istotna różnica pomiędzy kobieta a mężczyzną w kapitale zgromadzonym przez całe życie: w Polsce wg. Działu Badań Ekonomicznych Allianz Trade jest to średnio 2 mln. złotych (455 tys euro).
- Polityka publiczna musi wspierać pełnoetatowe zatrudnienie. Aby przyspieszyć zmiany, niezbędne są reformy ułatwiające opiekę nad dziećmi oraz eliminacja mechanizmów podatkowych zniechęcających do pracy drugą osobę w gospodarstwie domowym.
- Ryzyko nowej luki kompetencyjnej kobiet – kobiety w UE wykazują o 16% niższy poziom wykorzystania sztucznej inteligencji, co może ograniczyć ich udział w przyszłych zyskach z produktywności i technologicznej transformacji.
- Edukacja finansowa jako klucz do wyższych emerytur. Ponieważ finanse publiczne są bardzo obciążone, kobiety powinny skupić się na inwestycjach prywatnych – wzrost wiedzy finansowej może podnieść stopy zwrotu z ich oszczędności/inwestycji nawet o 1,5 pkt proc.
Niwelowanie luki dochodowej między płciami: od wypłaty do emerytury
Wykres 1: Globalna ewolucja nieskorygowanych różnic w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn, w %
Kobiety poczyniły wymierny postęp w ostatnich dekadach w zakresie zmniejszania luku płacowej i zwiększania aktywności zawodowej – jednak różnice strukturalne nadal się utrzymują. W krajach OECD nieskorygowana luka płacowa (wyrażona jako procentowa różnica między średnimi zarobkami wszystkich mężczyzn i kobiet, bez uwzględnienia różnic w rodzaju pracy, liczbie przepracowanych godzin, doświadczeniu czy stażu) spadła z 21% na początku lat 2000. do 13,7% w 2024 roku. Wskaźnik aktywności zawodowej kobiet systematycznie wzrastał do poziomu 71%, w porównaniu do 81% u mężczyzn. Jednak pojedyncze wskaźniki nie oddają w pełni ekonomicznego wpływu tych dysproporcji, ponieważ kluczowe różnice strukturalne pozostają bez zmian: kobiety nadal pracują mniej płatnych godzin, częściej doświadczają przerw w karierze i otrzymują średnio o 23,7% niższe świadczenia emerytalne niż mężczyźni.
Chodzi o coś więcej niż równą płacę: ostatecznie liczy się dochód przez całe życie. Niższe zarobki w latach aktywności zawodowej ograniczają zdolność oszczędzania, zwroty z inwestycji i uprawnienia emerytalne. Aby zmierzyć ten skumulowany efekt, Allianz Trade opracował zintegrowany model cyklu życia, który łączy dochody z pracy, dochody kapitałowe i emerytury w jednolity miernik dochodu dożywotniego. Model ten śledzi sytuację kobiet i mężczyzn urodzonych w latach 1975, 2000 i 2025 w głównych krajach OECD. Nasze wyniki pokazują, że luki w dochodach dożywotnich w 14 analizowanych krajach wyraźnie maleją między pokoleniami: z około 33% dla osób urodzonych w 1975 r. do 16% dla rocznika 2000. Ta różnica w dochodzie dożywotnim wynika głównie z dochodów z pracy (79%), a następnie z emerytur (16%) i dochodów kapitałowych (5%). Przy założeniu kontynuacji obecnych trendów strukturalnych, postęp prawdopodobnie wyhamuje, pozostawiając lukę dochodową na poziomie 16% również dla osób urodzonych w 2025 roku.
Wykres 2: Globalne wskaźniki aktywności zawodowej według płci w 2023 r., w wieku 15–64 lat, w %
Źródła: OECD, Allianz Trade Research
Wyniki na poziomie poszczególnych krajów wskazują na wyraźnie rozbieżne trajektorie: prognozuje się, że Szwecja osiągnie niemal pełną równość (-2%), a za nią uplasują się USA i Hiszpania (około 7%), podczas gdy Francja, Czechy i Belgia zbliżają się do niskich poziomów dwucyfrowych. W przeciwieństwie do nich, Włochy, Niemcy i Szwajcaria nadal wykazują znaczne luki przekraczające 20% w cyklu życia kobiet i mężczyzn urodzonych w 2025 roku. Wskazuje to na potrzebę dalszych reform w celu stworzenia równych warunków, które sprzyjałyby zbieżności dochodów dożywotnich.
Przy obecnych trendach strukturalnych postęp (w wyrównywaniu dochodów pomiędzy płciami) spowalnia – a głównym czynnikiem sprawczym jest liczba przepracowanych godzin, a nie stawki godzinowe. Przeniesienie uwagi z perspektywy pokoleniowej na dynamikę rocznych dochodów z pracy wyraźnie pokazuje tę rozbieżność: grupa liderów – Szwecja, USA, Hiszpania, Francja, Czechy, Belgia, Polska i Holandia – ma według prognoz odnotować spadek rocznych luk w dochodach z pracy poniżej 10% do końca stulecia. W krajach pozostających w tyle – Niemczech, Włoszech, Wielkiej Brytanii, Danii, Austrii i Szwajcarii – znaczne różnice utrzymują się, ponieważ strukturalne dysproporcje w zatrudnieniu na pół etatu przeważają nad korzyściami wynikającymi ze wzrostu aktywności zawodowej i płac godzinowych. Przyszłość wyrównania dochodów płci będzie zatem zależeć w mniejszym stopniu od równości stawek godzinowych, a w większym od rozkładu godzin pracy w całym życiu.
Wykres 3: Globalna ewolucja różnic w wysokości emerytur kobiet i mężczyzn, w %
Źródła: OECD, Allianz Trade Research
Szybsze niwelowanie luk dochodowych wymaga zmian strukturalnych. Aby zamknąć lukę w dochodach z pracy, polityka publiczna musi przejąć inicjatywę. W opinii Allianz Trade rozszerzenie dostępu do niedrogiej opieki nad dziećmi, ograniczanie czynników zniechęcających (do pracy) osoby zarabiające jako drugie w gospodarstwie domowym oraz wspieranie ciągłego zatrudnienia w pełnym wymiarze godzin pozwoliłoby niwelować źródło dysproporcji – stanowiąc jednocześnie rozsądną politykę fiskalną, która z czasem może się zwrócić. Jednocześnie kobiety muszą zmniejszać rodzące się luki w adaptacji sztucznej inteligencji (AI) – wynoszące obecnie 16% w całej UE – aby zapewnić sobie pełny udział w przyszłych zyskach z wydajności i transformacji technologicznej. W odniesieniu do luki emerytalnej, konstrukcja publicznych systemów emerytalnych może pomóc zamortyzować skumulowane skutki przerw w karierze i niższych zarobków przez całe życie. Jednak w czasach coraz bardziej obciążonych finansów publicznych, większego znaczenia nabierze prywatne zabezpieczenie emerytalne. Kobiety powinny zatem skupić się na wzmacnianiu swojej wiedzy finansowej, co może pomóc im zwiększyć roczne stopy zwrotu z inwestycji nawet o 1,5 pkt proc., a także generalnie – zacząć oszczędzać i inwestować tak wcześnie, jak to możliwe, aby w pełni korzystać z potęgi procentu składanego.
