Zyski firm rosną najszybciej od kwartałów, ale konflikt na Bliskim Wschodzie podbija koszty

Popyt rośnie szybciej, ale sygnały na przyszłość słabną

Przychody ze sprzedaży przedsiębiorstw objętych sprawozdawczością F-01 GUS rosły w I kwartale 2026 r. szybciej niż kwartał wcześniej – o 5,6% r/r wobec 3,2% r/r w IV kwartale 2025 r. Przyspieszenie wynikało głównie ze sprzedaży krajowej, która przyspieszyła do 6,4% r/r z 3,6% r/r, a w mniejszym stopniu ze sprzedaży zagranicznej (2,9% r/r wobec 1,7% r/r). Najmocniej przyspieszyła sprzedaż usług biznesowych (do 7,1% r/r) oraz dóbr energetycznych, które po dwóch latach spadków wzrosły o 10,1% r/r. Po drugiej stronie bilansu pogłębił się spadek sprzedaży dóbr zaopatrzeniowych (do -1,2% r/r) i dóbr konsumpcyjnych trwałych (do -7,3% r/r), a budownictwo zanotowało spadek sprzedaży o 3,4% r/r po wzroście o 8,4% r/r kwartał wcześniej. Wzrost przychodów objął większość branż – 54 z 76 działów PKD oraz 58% wszystkich badanych przedsiębiorstw.

Mimo przyspieszenia sprzedaży stopień wykorzystania mocy produkcyjnych w II kwartale 2026 r. ponownie się obniżył – do 81,8% z 82,0% kwartał wcześniej – i pozostał poniżej wieloletniej średniej wynoszącej 82,5%. Najniżej wskaźnik ten kształtował się w przetwórstwie przemysłowym (79,1%, a zwłaszcza w produkcji dóbr trwałego użytku – 75,7%), a najwyżej w transporcie (85,1%) i handlu (82,7%). Na rynku sprzedaży i zaopatrzenia nadal utrzymuje się wyraźna przewaga podaży nad popytem, choć jej skala nieznacznie się zmniejszyła; jedynym obszarem, w którym popyt przewyższa podaż, pozostają usługi nierynkowe, głównie zdrowotne.

Rynek pracy i coraz szybsza automatyzacja

Zatrudnienie w sektorze przedsiębiorstw niefinansowych wzrosło w I kwartale 2026 r. o 0,7% r/r, po wzroście o 0,1% r/r kwartał wcześniej. Wzrost nie był jednak powszechny – więcej firm ograniczało zatrudnienie (49,7%) niż je zwiększało (45,0%). Spadek zanotowano jedynie w przemyśle (-0,1% r/r, głównie za sprawą górnictwa i energetyki), natomiast najszybciej zatrudnienie rosło w budownictwie (3,4% r/r) i handlu (2,3% r/r).

Odsetek firm zgłaszających nieobsadzone stanowiska pracy nieznacznie wzrósł w II kwartale do 41,2% z 40,8%, ale jednocześnie po raz kolejny obniżył się udział przedsiębiorstw wskazujących braki kadrowe jako barierę rozwoju – do 3,7% z 4,4%, wyraźnie poniżej długookresowej mediany (4,9%). Coraz wyraźniej zmienia się natomiast sposób radzenia sobie z niedoborem pracowników: udział firm korzystających z narzędzi sztucznej inteligencji wzrósł do 42% w II kwartale 2026 r. z zaledwie 14% pod koniec 2024 r., a niemal jedna trzecia ankietowanych zwiększyła skalę wykorzystania AI w ciągu ostatniego roku.

Najwięcej firm korzystających z AI działa w usługach (46%), najmniej w budownictwie i handlu (po 38%), a skala wykorzystania rośnie wraz z wielkością przedsiębiorstwa – korzysta z niego 59% dużych firm wobec 28% mikro- i małych podmiotów. Na razie wpływ automatyzacji na zatrudnienie pozostaje marginalny – niespełna 1% przedsiębiorców przyznaje, że wdrożenie AI umożliwiło redukcję etatów, najczęściej w handlu (1,8%) i transporcie (1,7%).

Rentowność w górę, presja kosztowa nie znika

Wskaźnik poziomu kosztów w I kwartale 2026 r. obniżył się do 94,7% z 95,1% kwartał wcześniej i znalazł się poniżej wieloletniej mediany. Rentowność sprzedaży pozostała praktycznie stabilna (5,1% wobec 5,2%), a rentowność obrotu netto nieznacznie wzrosła (4,2% wobec 4,1%) – obie miary utrzymują się nieco powyżej swoich wieloletnich median. Poprawiła się też sytuacja na poziomie pojedynczych firm: odsetek przedsiębiorstw z dodatnią rentownością obrotu netto wzrósł do 68,4%, a z dodatnim wynikiem na sprzedaży – do 67,2%.

W ujęciu sektorowym najbardziej pogorszyła się rentowność sprzedaży w budownictwie, gdzie spadła do najniższego poziomu od ośmiu lat – firmy tłumaczą to opóźnieniami realizacji projektów spowodowanymi mroźną zimą oraz rosnącymi kosztami pracy i usług obcych. Wyraźnie poprawiła się natomiast rentowność w górnictwie, które po dwóch latach strat wróciło na plus, a drugi kwartał z rzędu rosła rentowność eksporterów, wspierana przyspieszeniem sprzedaży przy ograniczonym wzroście kosztów pracy.

Dynamika kosztów ogółem przyspieszyła do 4,9% r/r z 2,5% r/r, pozostając jednak niżej niż dynamika przychodów. Najsilniej rosły koszty towarów (6,6% r/r), usług obcych (7,1% r/r) i pracy (6,7% r/r), a po ponad dwóch latach spadków nieznacznie odbiły koszty energii (2,6% r/r). Udział kosztów stałych w kosztach operacyjnych obniżył się do 31,5% z 32,6%, ale wciąż pozostaje wyraźnie powyżej wieloletniej średniej (28,5%), co oznacza, że ewentualne załamanie sprzedaży mocniej uderzyłoby dziś w rentowność niż przeciętnie w historii.

Tempo wzrostu kosztów pracy wyraźnie wyhamowało – do 6,7% r/r z 9,0% r/r kwartał wcześniej, głównie za sprawą wolniejszego wzrostu przeciętnej płacy (5,8% r/r wobec 8,6% r/r). Presja płacowa zgłaszana przez przedsiębiorstwa spadła do 62,2% z 64,5%, a odsetek firm planujących podwyżki wynagrodzeń w kolejnym kwartale obniżył się do 29,0% z 30,8%, przy średniej wysokości planowanej podwyżki wynoszącej 4,5% – wyraźnie poniżej wieloletniej średniej (5,8%).

Sytuacja płynnościowa sektora pozostaje bardzo dobra. W II kwartale 2026 r. odsetek firm deklarujących brak problemów z płynnością wzrósł do 83,5% – to wieloletnie maksimum. Podobnie wysoki, rekordowy poziom osiągnęła zdolność do regulowania zobowiązań pozabankowych (83,7%). Nieznacznie wydłużył się za to cykl konwersji gotówki – do 37,1 dnia z 36,2 dnia, głównie z powodu wydłużenia cykli rozliczeń należności i zobowiązań handlowych.

Inwestycje: sektor publiczny ciągnie, prywatny zwalnia

Nakłady na środki trwałe średnich i dużych przedsiębiorstw wzrosły w I kwartale 2026 r. realnie o 8,7% r/r – w tym samym tempie co kwartał wcześniej, ale ze zmienioną strukturą. Motorem wzrostu pozostają inwestycje sektora publicznego, których dynamika przyspieszyła do 18,1% r/r z 9,9% r/r, głównie za sprawą inwestycji samorządowych wspieranych napływem środków unijnych. Jednocześnie wyhamowały inwestycje sektora prywatnego – do 6,9% r/r z 9,4% r/r, przy czym silniej osłabły przedsiębiorstwa zagraniczne (6,2% r/r wobec 9,9% r/r) niż krajowe (7,4% r/r wobec 8,6% r/r).

W ujęciu branżowym po dwóch latach spadków odbiły inwestycje w przetwórstwie przemysłowym (6,3% r/r), gwałtownie przyspieszył transport (46,9% r/r, głównie dzięki inwestycjom publicznym w zakup środków transportu), a w budownictwie – po trzech latach dwucyfrowych wzrostów – tempo inwestycji wyraźnie osłabło, do 3,9% r/r. Duże firmy zwiększyły inwestycje o 9,1% r/r, podczas gdy sektor MSP wyraźnie zwolnił – do 8,2% r/r z 17,6% r/r kwartał wcześniej.

Mimo osłabienia tempa w części segmentów nastroje inwestycyjne w II kwartale 2026 r. się poprawiły – wskaźnik OPTIN wzrósł do 37,0% z 35,8%, powyżej wieloletniej średniej (35,4%). Rekordowy optymizm zgłaszają przedsiębiorstwa publiczne (OPTIN 63,5% wobec średniej 53,5%), natomiast krajowy sektor prywatny utrzymuje plany zbliżone do historycznych norm, a firmy z kapitałem zagranicznym pozostają wyraźnie ostrożniejsze. Wartość kosztorysowa nowo rozpoczynanych inwestycji spadła jednak do najniższego poziomu od dekady (-21,6% r/r nominalnie), co przedsiębiorstwa częściowo tłumaczą niekorzystnymi warunkami pogodowymi utrudniającymi prace budowlane.

Ceny rosną szybciej, oczekiwania inflacyjne łagodnieją

Ceny produkcji sektora przedsiębiorstw niefinansowych wzrosły w I kwartale 2026 r. o 1,7% r/r wobec 0,7% r/r kwartał wcześniej – głównie za sprawą wolniejszego spadku cen w przemyśle (-0,8% r/r wobec -2,4% r/r). Najmocniej przyspieszyły ceny w budownictwie (5,4% r/r), informacji i komunikacji (3,1% r/r) oraz transporcie (2,7% r/r). Częściowe dane za drugi kwartał wskazują, że ceny producenta w przemyśle – po blisko trzech latach spadków – zaczęły rosnąć: w kwietniu i maju dynamika sięgnęła odpowiednio 2,1% i 2,4% r/r, głównie w związku z gwałtownym wzrostem cen dóbr energetycznych (14,1% r/r w maju), w tym koksu i produktów rafinacji ropy naftowej (37,2% r/r).

Badanie ankietowe SM NBP sugeruje narastanie presji cenowej: odsetek firm podnoszących ceny wzrósł drugi kwartał z rzędu, do 24,1% z 19,0%, a wskaźnik presji cenowej ukształtował się wyraźnie powyżej wieloletniej średniej. Odsetek podmiotów oczekujących wzrostu cen własnych w kolejnym kwartale zwiększył się do 55,8% z 53,6%. Mimo to statystyka bilansowa oczekiwań inflacji CPI w horyzoncie 12 miesięcy wyraźnie się obniżyła – do 35,7 pkt z 46,4 pkt kwartał wcześniej, choć nadal pozostaje powyżej wieloletniej średniej (32,6 pkt). Spadek ten nastąpił mimo podniesienia przez respondentów poziomu odniesienia inflacji (do 3,2% z 2,2%), co oznacza realne złagodzenie oczekiwań, a nie tylko efekt statystyczny.

Konflikt na Bliskim Wschodzie: realny, ale wciąż ograniczony wpływ

Konflikt zbrojny na Bliskim Wschodzie stał się w tym badaniu jednym z głównych tematów. W II kwartale 2026 r. 17,1% przedsiębiorstw oceniło jego wpływ na swoją sytuację jako wyraźnie negatywny, a kolejne 43,2% jako niewielki negatywny – łącznie ponad 60% firm odczuwa skutki wojny. Wpływ jest silniejszy wśród firm aktywnych na rynkach zagranicznych (21%) niż działających wyłącznie krajowo (13%). Najbardziej dotkniętym sektorem jest transport – wyraźnie negatywny wpływ zadeklarowało 36% firm z tej branży, co wynika z wysokiej wrażliwości na ceny paliw. Wyraźne skutki odczuwa też przetwórstwo przemysłowe (22%), handel (16%) i energetyka (12%), przy relatywnie niskiej wrażliwości usług (6%).

Głównym kanałem oddziaływania konfliktu jest wzrost kosztów działalności – 46,8% firm wskazało na ceny paliw i energii, a 16,7% na ceny surowców i komponentów. W efekcie 12,7% badanych podmiotów podniosło ceny swoich produktów lub usług bezpośrednio w reakcji na sytuację geopolityczną. Ogółem działania dostosowawcze podjęło 40% firm – najczęściej renegocjując warunki współpracy z partnerami biznesowymi (13%) lub podnosząc ceny (13%), rzadziej ograniczając inwestycje (9%) czy skalę działalności (3%). Większość przedsiębiorstw (73%) zakłada, że skutki konfliktu będą krótkotrwałe i wygasną w ciągu pół roku od jego zakończenia, ale gdyby wojna się przedłużała, działania dostosowawcze zapowiada już 54% firm – najczęściej kolejne podwyżki cen (23%).

Mimo tego napięcia ogólna ocena bieżącej sytuacji ekonomicznej pozostaje korzystna – 61% przedsiębiorstw określa ją jako dobrą lub bardzo dobrą, a jedynie 6% jako złą lub bardzo złą. Rosnące koszty surowców, energii i paliw pozostają jednak najczęściej wskazywaną barierą rozwoju (13,3% firm), a sytuacja geopolityczna – choć jej znaczenie nieco spadło – zajmuje drugie miejsce (9,4%).

Kredyt i finansowanie: popyt słabnie, jakość obsługi rekordowo wysoka

Zadłużenie sektora przedsiębiorstw z tytułu kredytów i pożyczek rosło na koniec I kwartału 2026 r. nieco szybciej niż kwartał wcześniej (1,6% r/r wobec 0,8% r/r), głównie za sprawą finansowania krótkoterminowego. Najszybciej zadłużenie zwiększał sektor MSP (6,1% r/r), podczas gdy w dużych firmach pozostało ono praktycznie stabilne (-0,1% r/r). Wzrost zadłużenia odnotowano w transporcie (10,0% r/r), usługach (7,9% r/r) i handlu (6,1% r/r), przy wyraźnym spadku w budownictwie (-21,0% r/r) i przemyśle (-2,4% r/r). Szybszy wzrost finansowania obcego niż aktywów podniósł wskaźnik zadłużenia ogólnego sektora do 52,1% – powyżej wieloletniej średniej (51,9%).

Popyt na nowe finansowanie bankowe słabnie: odsetek firm ubiegających się o kredyt spadł do 12,4% z 12,6%, a saldo prognoz popytu na kredyt na kolejny kwartał obniżyło się do 13,8 pkt z 15,3 pkt, poniżej wieloletniej mediany. Dostępność kredytu pogorszyła się nieznacznie – odsetek zaakceptowanych wniosków spadł do 84,5% z 85,5%, przy czym najsilniej ucierpiał sektor publiczny (spadek do 74,7% z 82,9%). Głównym powodem odmów pozostaje brak zdolności kredytowej (52,4% odmów). Mimo to jakość obsługi zadłużenia jest bardzo wysoka i nadal rośnie – 95,5% firm terminowo reguluje zobowiązania wobec banków, wyraźnie powyżej długookresowej mediany (94,4%).

Dane ankietowe pochodzą z badania Szybki Monitoring NBP przeprowadzonego w maju i czerwcu 2026 r. na próbie 2493 przedsiębiorstw oraz z Ankiety Rocznej NBP zrealizowanej na przełomie kwietnia i maja 2026 r. na próbie 1913 firm. Dane finansowe pochodzą ze sprawozdań F-01/I-01 GUS obejmujących 17142 przedsiębiorstwa zatrudniające co najmniej 50 osób, wg stanu na koniec marca 2026 r. Artykuł powstał na podstawie raportu Szybki Monitoring NBP nr 03/26 (lipiec 2026 r.), Narodowy Bank Polski, Departament Analiz i Badań Ekonomicznych.