Creotech Instruments, notowany na GPW polski integrator misji kosmicznych, w ramach międzynarodowego konsorcjum pod przewodnictwem NASK, rozpoczyna realizację projektu budowy transgranicznego łącza kwantowego opartego o mobilną stację naziemną. Projekt umożliwi nawiązanie łączności z satelitą Eagle-1 i dzięki temu połączy Polskę z innymi krajami biorącymi udział w programie EuroQCI Komisji Europejskiej. Projekt PIONIER-Q-SAT realizowany jest na zlecenie European Health and Digital Executive Agency (HaDEA). Prace rozpoczną się 1 stycznia 2026 roku i planowo potrwają do połowy roku 2029. Całkowita wartość projektu wynosi ponad 9,9 mln euro. Łączna wartość prac zleconych Creotech Instruments wynosi ok. 0,4 mln euro.
– Projekt PIONIER-Q-SAT to przełomowy krok w rozwoju technologii kwantowych w Polsce i kluczowy element flagowego programu wdrażania tych technologii w Unii Europejskiej. W ramach prac konsorcjum zbudujemy mobilną stację naziemną QKD, która pozwoli na połączenie z Eagle-1, pierwszym europejskim satelitą QKD, oraz docelowo z innymi satelitami stosującymi protokoły kwantowej dystrybucji klucza. Umożliwi to bezpieczną dystrybucję kluczy kryptograficznych między Polską i innymi państwami drogą satelitarną i zwiększy odporność infrastruktury krytycznej. To nie tylko inwestycja w infrastrukturę technologiczną, ale także w bezpieczeństwo cyfrowe Europy, rozwój badań naukowych, edukacji i przemysłu kwantowego. Dzięki współpracy w ramach międzynarodowego konsorcjum oraz wykorzystaniu europejskich komponentów stworzymy rozwiązanie, które wzmocni niezależność i suwerenność cyfrową naszego regionu, jednocześnie otwierając nowe możliwości w zakresie innowacji i transformacji cyfrowej – komentuje dr Anna Kamińska, Dyrektor Pionu Quantum Systems w Creotech Instruments S.A. oraz Prezes Zarządu Creotech Quantum S.A.
Projekt PIONIER-Q-SAT ma na celu stworzenie odpornego na awarie transgranicznego łącza kwantowego między krajową Infrastrukturą Komunikacji Kwantowej (QCI) w Polsce a innymi naziemnymi i satelitarnymi sieciami QCI w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem Litwy. Celem projektu jest zapewnienie połączenia sieci PIONIER-Q z segmentem kosmicznym EuroQCI.
– Budowa mobilnej optycznej stacji naziemnej QKD to moment przełomowy dla polskiej infrastruktury cyfrowej. Jako lider konsorcjum jesteśmy dumni, że możemy współtworzyć projekt, który realnie wzmacnia europejską współpracę w obszarze technologii kwantowych – mówi dr inż. Radosław Nielek, Dyrektor NASK. PIONIER-Q-SAT łączy najwyższe kompetencje polskich zespołów badawczych i przemysłowych z ambitną wizją rozwoju EuroQCI. To krok, który umożliwi realizację zaawansowanych usług bezpieczeństwa kwantowego oraz otworzy drogę do nowych przedsięwzięć naukowych i przemysłowych. Projekt wzmacnia odporność naszej infrastruktury krytycznej, ale także potwierdza, że polskie instytucje i firmy są gotowe współtworzyć przyszłość europejskiej suwerenności cyfrowej.
Sieć PIONIER-Q to zaawansowana sieć badawcza w Polsce, która osiągnęła pełną operacyjność w III kwartale 2024 r. i jest przeznaczona do zabezpieczania komunikacji z wykorzystaniem kluczy kwantowych. W 2022 r. zostało zbudowane w ramach projektu NLPQT pierwsze 350-kilometrowe połączenie kwantowe między głównym centrum danych PCSS w Poznaniu a Warszawą, umożliwiając rozwój nowych usług telekomunikacji kwantowej przy wykorzystaniu istniejącej infrastruktury światłowodowej. W latach 2023-2024 sieć PIONIER-Q została rozbudowana i obejmuje 1770 km, zapewniając możliwość kwantowego zabezpieczania transmisji między Warszawą, Gdańskiem, Poznaniem, Wrocławiem i Warszawą. PIONIER-Q jest najdłuższą siecią QKD w Europie.
Kolejnym etapem jest połączenie PIONIER-Q z sąsiednimi krajami poprzez światłowodowe łącza transgraniczne oraz inwestycja w mobilną optyczną stację naziemną (OGS), ponieważ w Polsce jeszcze nie istnieje infrastruktura umożliwiająca połączenie z satelitą QKD. OGS pozwoli na utworzenie transgranicznego satelitarnego połączenia QCI z innymi państwami członkowskimi – nie tylko z krajami sąsiednimi, ale w całej Unii Europejskiej. Stacja umożliwi połączenie z satelitą Eagle-1, zwiększając odporność infrastruktury EuroQCI na awarie sieci naziemnych, dzięki możliwości ustalenia klucza kryptograficznego z innymi europejskimi optycznymi stacjami naziemnymi na drodze satelitarnej.
Główne zadania projektu:
- budowa mobilnej optycznej stacji naziemnej (OGS), umożliwiającej satelitarną kwantową dystrybucję klucza (QKD),
- opracowanie interoperacyjnych komponentów wspierających przyszłe misje satelitarne EuroQCI, w tym misje w ramach programu SAGA ESA,
- wdrożenie zabezpieczonego kwantowo kanału komunikacyjnego między aktualną siecią EuroQCI a NASK-CSIRT, będącego częścią europejskiej sieci Zespołów Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego (CSIRT).
W ramach projektu powstanie m.in.: mobilna optyczna stacja naziemna QKD pozwalająca na połączenie z Eagle-1, integracja z siecią PIONIER-Q oraz czterema centrami danych w Warszawie i okolicach oraz usługa komunikacji chronionej kwantowo pomiędzy EuroQCI i NASK CSIRT.
Wszystkie komponenty infrastruktury będą pochodzić od europejskich dostawców. Po zakończeniu projektu infrastruktura pozostanie do dyspozycji NASK i PCSS, w tym odbiornik QKD zbudowany przez WAT i Creotech Instruments, niezbędny do dalszego utrzymania infrastruktury
Jednym z kluczowych komponentów stacji naziemnej będzie detektor pojedynczych fotonów zbudowany przez Creotech, co pozwoli zaprezentować i potwierdzić potencjał komercyjny docelowego produktu Spółki.
W ramach konsorcjum, oprócz Creotech Instruments S.A., projekt realizują: NASK (lider konsorcjum), Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe afiliowane przy Instytucie Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk (PCSS), Wojskowa Akademia Techniczna (WAT) oraz litewski Kauno Technologijos Universitetas (KTU).
Dzięki zaangażowaniu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wkład krajowy dla polskich instytucji został zapewniony przez ten resort.
Po zakończeniu obecnie trwającego procesu podziału Creotech Instruments S.A. oraz uzyskaniu wszelkich niezbędnych zgód, projekt będzie realizowany przez spółkę Creotech Quantum S.A.
