Odpowiedź na pytanie, jaka w najbliższej przyszłości będzie inflacja, zależy od tego, jak długo potrwa wojna w Iranie. Zarówno w przypadku konfliktu krótszego, jak i dłuższego niepewność co do przyszłych procesów inflacyjnych jest bardzo duża.
Z punktu widzenia procesów cenowych w Polsce mamy niewielki „zapas” w postaci inflacji nieco niższej od celu banku centralnego. W lutym dynamika cen towarów i usług konsumpcyjnych wyniosła w porównaniu z analogicznym miesiącem ubiegłego roku 2,1 proc., wobec celu NBP wynoszącego 2,5 proc.
Przy tej okazji warto zauważyć zmiany metodologiczne w liczeniu wskaźnika CPI. Od tego roku jest on obliczany według nowej klasyfikacji COICOP 2018. Według informacji GUS, to sprawia, że precyzyjniej uwzględniono aktualne wzorce wydatków oraz pojawianie się nowych towarów i usług.
Ważnym elementem jest coroczna aktualizacja systemu wag stosowanego w obliczeniach wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych. W strukturze wydatków gospodarstw domowych wzrósł udział m.in. żywności i napojów bezalkoholowych oraz użytkowania mieszkania lub domu. Z punktu widzenia czynników ryzyka dla kształtowania się wskaźnika CPI w przyszłości ważny jest szczególnie spadek udziału wydatków na transport (z 11,07 proc. do 10,18 proc.), który był efektem wyraźnych spadków cen w tej kategorii w ubiegłym roku.
Spadł również udział wydatków m.in. na napoje alkoholowe i wyroby tytoniowy, wyposażenie mieszkania i prowadzenie gospodarstwa domowego oraz na odzież i obuwie. Zmiana wag spowodowała, że według ostatecznych danych w styczniu ceny towarów i usług konsumpcyjnych wzrosły o 2,1 proc. w ujęciu rok do roku, wobec wstępnie szacowanego wzrostu o 2,2 proc.
Oczywiście przyszłe zmiany dynamiki cen będą w dużym stopniu uzależnione od notowań ropy i gazu oraz od efektów przenoszenia wyższych cen surowców energetycznych na pozostałe kategorie towarów i usług. Część analityków przyjmuje założenie o krótkiej wojnie w Zatoce Perskiej – przede wszystkim dlatego, że dla niektórych krajów dłuższy konflikt może oznaczać bardzo poważne konsekwencje gospodarcze. Dotyczy to np. amerykańskich konsumentów, dla których cena paliwa stanowi ważny punkt odniesienia przy ocenie rządzących polityków.
Blokada Cieśniny Ormuz uniemożliwia bezpieczny transport zarówno ropy, jak i gazu skroplonego. Szczególnie wrażliwą kwestią jest właśnie transport LNG, bo gaz jest stosowany nie tylko do ogrzewania domów, ale również do produkcji energii elektrycznej czy nawozów sztucznych. Po jednym z irańskich ataków przedsiębiorstwo QatarEnergy, dostarczające światu jedną piątą LNG, wstrzymało jego produkcję.
Co prawda część gazu na świecie dociera do odbiorców rurociągami z innych źródeł, jednak przerwa w dostawach katarskich stanowi spory problem dla części krajów Azji, w tym Indii, Tajwanu, Japonii czy Korei Południowej. Szczególnie dla Indii to poważny problem: gaz dla dużych przedsiębiorstw jest tam racjonowany praktycznie od początku wojny w Iranie. Brak dostaw LNG znad Zatoki Perskiej będzie się przekładał na spowolnienie dynamiki produkcji w kluczowych dla gospodarki światowej regionach oraz na erozję łańcuchów dostaw.
W jaki sposób ta sytuacja może przełożyć się na polską gospodarkę? Ostatnia projekcja inflacji NBP była nieaktualna już w dniu jej publikacji, ponieważ nie zawierała kluczowego elementu ryzyka – efektu wojny w Iranie (prace nad projekcją zakończono przed wybuchem wojny). Z tego powodu, dla usprawnienia komunikacji między bankiem centralnym a uczestnikami rynku z pewnością pomocny byłby jakiś rodzaj aneksu lub krótkiego opracowania ze strony zespołu analitycznego NBP, które odnosiłoby się do możliwego wpływu wyższych cen ropy i gazu na polską gospodarkę.
Pierwsze efekty wojny w Iranie widzimy na stacjach paliw, ale również w wypowiedziach członków RPP wskazujących na brak możliwości kolejnej obniżki stóp procentowych. W kwietniu pojawią się pierwsze dane uwzględniające skutki konfliktu nad Zatoką Perską.
Wraz z wyższymi cenami ropy będą rosły oczekiwania inflacyjne. Nadal jednak jesteśmy daleko od sytuacji z 2022 r., kiedy po ataku Rosji na Ukrainę ceny ropy i gazu poszły w górę jeszcze bardziej. Dodatkowo stan finansów publicznych nakazuje szczególną ostrożność w podejmowaniu jakichkolwiek działań mogących pogłębić nierównowagę fiskalną. Podejmowanie dziś decyzji mających ograniczyć efekty wzrostu cen paliw byłoby przedwczesne.
Autor: dr Jarosław Janecki – jest przewodniczącym Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich.
