Trwają prace nad nową ustawą o wyrobach budowlanych. Zmiany mają zwiększyć skuteczność nadzoru i poprawę jakości wyrobów budowlanych dostępnych w Polsce. „Jakość materiałów budowlanych w Polsce nadal często nie spełnia wymaganych standardów. Deklaracja dotycząca zwiększenia kar finansowych i objęcie kontrolami również sprzedaży on-line, to wyraźny znak, że państwo zamierza aktywnie przeciwdziałać nieprawidłowościom w obrocie wyrobami budowlanymi” – mówi Jan Pruski, Associate z zespołu Prawa Nieruchomości i Budownictwa kancelarii Wolf Theiss.
Zgodnie z opublikowaną przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego informacją o kontroli rynku wyrobów budowlanych w 2024 r. przyjęty zbiorczy plan kontroli przewidywał skontrolowanie 2302 wyrobów budowlanych, zaś ostatecznie wojewódzcy inspektorzy nadzoru budowlanego sprawdzili 2457 wyrobów. Organy nadzoru budowlanego zleciły badania 259 próbek wyrobów budowlanych, z czego stwierdzono, że aż 30% nie spełniało deklarowanych przez producenta właściwości użytkowych. Jak sygnalizuje branża budowlana, największe problemy dotyczą materiałów termoizolacyjnych oraz cementów, wapna budowlanego i innych spoiw hydraulicznych.
„Kontrole organów nadzoru budowlanego w 2024 r. skutkowały 38 decyzjami w sprawach kar pieniężnych w I instancji. Świadczy to z jednej strony o chęci współpracy producentów w celu wykluczenia nieprawidłowości, z drugiej zaś o dość powściągliwym podejściu instytucji w tym zakresie. Czy więc zwiększenie wymiaru tych kar będzie skutecznym narzędziem prewencyjnym w przyszłości?” – pyta retorycznie Jan Pruski z kancelarii Wolf Theiss.
Zwiększenie kar w nowej ustawie
Projekt nowej ustawy o wyrobach budowlanych przewiduje istotne zaostrzenie sankcji wobec podmiotów naruszających przepisy. Dotyczy to przede wszystkim produktów niespełniających deklarowanych właściwości użytkowych, pozbawionych wymaganych oznaczeń lub wprowadzanych do obrotu z pominięciem obowiązujących procedur. Wysokość kar pieniężnych ma wzrosnąć nawet o połowę, co ustawodawca tłumaczy zarówno inflacją, jak i brakiem wcześniejszej waloryzacji, mającej miejsce ostatni raz ponad dziesięć lat temu.
Dotychczas kary za naruszenia wynosiły do 100 tys. zł., a nowy projekt zakłada ich zwiększenie do 150 tys. zł. Zmiany obejmą również sektor online, w tym zagraniczne podmioty oferujące wyroby budowlane na polskim rynku. W ich przypadku sankcje mają być nie tylko bardziej dotkliwe, ale też skuteczniej egzekwowane. Wprowadzenie nowych regulacji wpisuje się w szerszy kontekst ujednolicenia z prawem unijnym, które nakłada na państwa członkowskie obowiązek stosowania kar adekwatnych, skutecznych i odstraszających.
„Zaostrzenie sankcji to nie tylko formalna zmiana – to jasny sygnał, że państwo zamierza aktywnie przeciwdziałać nieprawidłowościom w obrocie wyrobami budowlanymi. W świetle licznych uchybień wykrywanych podczas kontroli, nowe przepisy mają pełnić funkcję prewencyjną i skłonić producentów oraz dystrybutorów do większej odpowiedzialności za jakość oferowanych produktów” – podkreśla Jan Pruski.
Więcej jakości czy więcej formalności?
Projekt nowej ustawy o wyrobach budowlanych to odpowiedź na konieczność dostosowania polskiego prawa do regulacji Unii Europejskiej, w szczególności rozporządzeń Rady i Parlamentu Europejskiego (UE). Nowe przepisy mają uporządkować zasady wprowadzania produktów do obrotu, ujednolicić definicje w celu ich zgodności z prawem UE oraz wzmocnić nadzór – również nad wyrobami oferowanymi w sprzedaży internetowej. Ustawodawca, odpowiadając na postulaty Krajowych Jednostek Oceny Technicznej, przedsiębiorców oraz organów nadzoru rynku, planuje ustandaryzować procedury kontrolne i wyeliminować istniejące wątpliwości interpretacyjne.
„Jedną z istotnych zmian będzie obowiązek przeprowadzenia przez organ analizy ryzyka przed podjęciem decyzji w sprawie wykonywania kontroli. Podmioty gospodarcze zostaną również zobowiązane do przedstawiania szczegółowych informacji dotyczących łańcucha dostaw, sieci dystrybucji, liczby wyrobów dostępnych na rynku oraz innych modeli produktów o takich samych właściwościach technicznych. Wszystkie te działania mają na celu zwiększenie skuteczności nadzoru i poprawę jakości wyrobów budowlanych dostępnych w Polsce” – dodaje Jan Pruski.
Te działania mają sprzyjać przejrzystości i ograniczyć ryzyko stosowania materiałów niespełniających norm. Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność dostosowania się do nowych wymogów formalnych, ale także szansę na łatwiejszy obrót wyrobami zgodnymi z unijnymi standardami.
Dla branży budowlanej zmiany te mogą oznaczać większą stabilność i przewidywalność. Jasne zasady oraz lepszy dostęp do danych o właściwościach i pochodzeniu wyrobów budowlanych, a w szczególności podjęcie działań zmierzających do kontrolowania sprzedaży wyrobów budowlanych online, to realne korzyści dla wszystkich uczestników procesu inwestycyjnego. Nowe przepisy mają nie tyle karać, co zapobiegać. Ustawodawca liczy, że dzięki większej przejrzystości i surowszym konsekwencjom liczba nieprawidłowości będzie systematycznie spadać.
„Zwiększony nacisk na jakość i bezpieczeństwo produktów, a także zwiększenie sankcji, może przełożyć się na większe zaufanie konsumentów i inwestorów, co w dłuższej perspektywie może wzmocnić pozycję rzetelnych producentów na rynku. Nowe regulacje obejmujące także sprzedaż internetową mają z kolei uporządkować segment sprzedaży online, który dotychczas pozostawał poza skutecznym nadzorem” – podsumowuje Jan Pruski.
Termin przyjęcia ustawy planowany jest na III kwartał 2026 r., zaś od 21 października br. Ministerstwo Rozwoju i Technologii rozpoczęło konsultacje publiczne nowego projektu. Czas na przekazanie uwag i sugestii od opublikowania projektu to 30 dni.
