Cyfryzacja administracji w Europie. Polska poniżej średniej OECD

Z internetowych usług administracji publicznej korzystało w 2025 r. 71,9 proc. mieszkańców UE w wieku 16–74 lata, o 1,9 pkt proc. więcej niż rok wcześniej – podał Eurostat. Polska uzyskała 0,56 pkt w indeksie cyfrowej administracji OECD, przy średniej 0,70 pkt. Najnowsze raporty wskazują na duże różnice między państwami oraz niedostateczną integrację usług urzędowych.

Europa korzysta z e-administracji coraz częściej

Według Eurostatu w 2025 r. z internetowych usług administracji publicznej korzystało 71,9 proc. mieszkańców Unii Europejskiej w wieku 16–74 lata. W 2024 r. wskaźnik wynosił 70 proc., a w 2022 r. 67,6 proc. Oznacza to wzrost o 4,3 pkt proc. w ciągu trzech lat.

Najwyższy odsetek użytkowników odnotowano w Danii (98 proc.), Holandii (96,2 proc.), Finlandii (96,1 proc.) i Szwecji (96 proc.). Na drugim końcu zestawienia znalazły się Rumunia (24,1 proc.) i Bułgaria (36 proc.). Różnica między Danią a Rumunią sięga niemal 74 pkt proc.

Dane Eurostatu opisują faktyczne korzystanie z usług, nie zaś ich techniczną dostępność. Nie można też na ich podstawie bezpośrednio wyliczać oszczędności administracji. Osoby, które w danym roku nie potrzebowały kontaktu z urzędem, nie muszą być wykluczone cyfrowo.

Jakie sprawy Europejczycy załatwiają online

Najczęściej mieszkańcy UE wyszukiwali informacje na stronach administracji (44,2 proc.) i korzystali z dostępu do własnych danych (41,3 proc.). Elektroniczne deklaracje podatkowe składało 38,2 proc. badanych, a 38,1 proc. umawiało wizyty lub rezerwowało terminy.

Z formularzy do pobrania korzystało 36,7 proc. osób, a dokumenty odbierało online 36,6 proc. Wnioski o zaświadczenia składało 20,8 proc., natomiast o świadczenia 18,1 proc. Te odsetki nie sumują się do 100 proc., ponieważ jedna osoba mogła wykonać kilka czynności.

Różnice między kategoriami pokazują, że dostęp do informacji jest znacznie bardziej rozpowszechniony niż pełna elektroniczna realizacja niektórych procedur. Dla oceny efektywności administracji kluczowe znaczenie ma możliwość zakończenia całej sprawy bez osobistej wizyty i ponownego przekazywania danych.

OECD: cyfryzacja pozostaje priorytetem rządów

W raporcie Digital Economy and Society Outlook 2026 z 5 listopada OECD analizuje 1497 inicjatyw polityki cyfrowej w 42 państwach. Cyfryzacja administracji utrzymuje się wśród najważniejszych priorytetów, a cyberbezpieczeństwo awansowało w 2025 r. na drugie miejsce.

Zmienia się również sposób zarządzania polityką cyfrową. Udział państw, w których wyspecjalizowane ministerstwo odpowiada przede wszystkim za krajową strategię cyfrową, wzrósł z 24 proc. w 2016 r. do 60 proc. w 2025 r.

Centralizacja odpowiedzialności może ułatwiać uzgadnianie standardów i planowanie wydatków. Nie zastępuje jednak współpracy instytucji ani oceny rezultatów konkretnych inwestycji.

Strategie są powszechne, integracja usług znacznie słabsza

Według opublikowanego we wrześniu raportu OECD Serving Citizens 2026 strategię poprawy usług publicznych posiada 87 proc. badanych państw. Aż 77 proc. rozpoczęło organizowanie usług wokół zdarzeń życiowych, takich jak narodziny dziecka, przeprowadzka czy rozpoczęcie działalności gospodarczej.

Pełna integracja usług i wymiany danych występuje jednak tylko w 20 proc. analizowanych przypadków. W kolejnych 40 proc. informacje zebrano na wspólnej stronie, ale instytucje nie wymieniają danych. W pozostałych 40 proc. nie rozpoczęto integracji.

To zasadnicza różnica między portalem z usługami a cyfrową administracją działającą jako jeden system. Wspólna witryna może ułatwić znalezienie formularza, lecz nie usuwa konieczności osobnego kontaktowania się z urzędami.

Administracja bada opinie, ale rzadziej wykorzystuje wyniki

Ankiety dotyczące doświadczeń użytkowników prowadzi 94 proc. badanych państw OECD. Cele i wskaźniki efektywności usług określa 74 proc., ale tylko 55 proc. wykorzystuje zebrane dane do usprawniania usług. Zaledwie 45 proc. korzysta z nich przy kształtowaniu polityki publicznej.

Dla zarządzających administracją oznacza to potrzebę lepszego pomiaru czasu załatwienia sprawy, liczby błędów i kosztu obsługi. Bez takich danych trudno ocenić, czy nowy system faktycznie uprościł procedurę.

Sama liczba elektronicznych formularzy nie przesądza o jakości usługi. Znaczenie ma to, czy użytkownik potrafi zakończyć sprawę i ile czynności musi wykonać po drodze.

Trzy czwarte państw nie ocenia systematycznie efektów inwestycji

Digital Government Outlook 2026 OECD wskazuje, że tylko około jednej czwartej badanych państw systematycznie sprawdza efekty zakończonych projektów cyfrowych. Oznacza to poważną lukę w zarządzaniu publicznymi wydatkami na technologie.

Ocena powinna uwzględniać nie tylko koszt wdrożenia, ale także utrzymanie, integrację, szkolenia, aktualizacje i bezpieczeństwo. Wieloletni system informatyczny może generować wydatki znacznie wykraczające poza początkową wartość zamówienia.

OECD zwraca też uwagę na niedobory kompetencji cyfrowych w urzędach. Tylko sześć badanych państw ma odrębną strategię rozwijania takich umiejętności wśród pracowników administracji.

Polska poniżej średniej OECD

Polska uzyskała 0,56 punktu w indeksie OECD Digital Government Index opartym na danych z 2025 r. Średnia dla badanych państw wyniosła 0,70 punktu. Różnica 0,14 punktu wskazuje na słabszą dojrzałość systemowego zarządzania cyfrową administracją.

Indeks nie mierzy wyłącznie liczby dostępnych usług. Obejmuje również zarządzanie danymi, wspólne rozwiązania, otwartość, orientację na użytkownika i zdolność instytucji do działania z wyprzedzeniem.

Polska rozwija elektroniczne dokumenty, podatki i usługi ubezpieczeń społecznych. Wyzwanie polega na połączeniu tych narzędzi z procesami wewnętrznymi urzędów, tak aby cyfrowy kontakt z użytkownikiem nie kończył się ręcznym przepisywaniem danych.

mObywatel przekroczył 12 mln użytkowników

Według Ministerstwa Cyfryzacji w maju 2026 r. z aplikacji mObywatel korzystało 12 mln użytkowników, wobec 5,7 mln na koniec 2023 r. Oznacza to wzrost o 6,3 mln osób. Ministerstwo podawało także około 1,5 mln logowań dziennie.

Rozwój aplikacji zwiększa znaczenie telefonu jako kanału kontaktu z państwem. Jednocześnie liczba użytkowników nie jest równoznaczna z liczbą zakończonych spraw urzędowych ani z oszczędnościami budżetowymi.

Kolejne funkcje powinny być powiązane z uproszczeniem procedur. Przeniesienie formularza na ekran smartfona zwiększa wygodę, ale niekoniecznie zmniejsza liczbę wymaganych informacji.

Samorządy dysponują mniejszą liczbą urządzeń mobilnych

Dane GUS za 2025 r. pokazują, że służbowe urządzenia przenośne umożliwiające dostęp do internetu posiadało 51,8 proc. pracowników administracji rządowej i 23,4 proc. pracowników administracji samorządowej. Średnia dla całej administracji wyniosła 34,4 proc.

Różnica między administracją rządową a samorządową sięgała 28,4 pkt proc. Nie oznacza to automatycznie gorszej jakości usług lokalnych, ponieważ część stanowisk nie wymaga urządzeń mobilnych.

Samorządy odpowiadają jednak za liczne sprawy mieszkańców i przedsiębiorców. Dla mniejszych jednostek szczególnie ważne mogą być wspólne systemy, centralne standardy i dostęp do wyspecjalizowanych usług informatycznych.

Miliardy euro na cyfrową transformację Polski

Według krajowego raportu Komisji Europejskiej Digital Decade 2026 polska mapa drogowa obejmuje 55 działań o łącznym budżecie 12,4 mld euro. Około 40 proc. działań ma zakończyć się do końca 2026 r., a przypadające na nie środki publiczne wynoszą 3,69 mld euro.

Komisja wskazuje również 7,3 mld euro wsparcia transformacji cyfrowej w ramach KPO oraz 5,8 mld euro z funduszy spójności. Kwoty obejmują różne obszary gospodarki i częściowo nakładające się kategorie finansowania. Nie należy ich sumować ani traktować jako jednego budżetu informatyzacji urzędów.

Kluczowym zadaniem pozostanie utrzymanie systemów po zakończeniu finansowania. Zakup technologii to początek wydatków obejmujących również modernizację, bezpieczeństwo i wsparcie użytkowników.

AI w urzędach: wdrożenia wyprzedzają ocenę korzyści

OECD wskazuje, że rozwiązania sztucznej inteligencji są wykorzystywane w co najmniej jednym obszarze administracji w niemal wszystkich badanych państwach. Tylko 28 proc. systematycznie ocenia jednak efekty zastosowania AI.

Najbardziej praktyczne zastosowania dotyczą przetwarzania dokumentów, wyszukiwania informacji, analizowania danych i wspomagania pracy urzędników. W sprawach wpływających na prawa obywateli szczególne znaczenie mają kontrola wyników, możliwość odwołania i odpowiedzialność za decyzje.

Oszczędności wymagają udokumentowania. Automatyzacja może ograniczyć czas powtarzalnych czynności, ale generuje też koszty infrastruktury, integracji, nadzoru i cyberbezpieczeństwa.

Rynek technologii i nowe zamówienia publiczne

W 2025 r. z AI korzystało 20 proc. badanych przedsiębiorstw zatrudniających co najmniej 10 osób, a wśród dużych firm 52 proc. Według OECD globalne inwestycje venture capital w firmy AI zajmujące się infrastrukturą i hostingiem wzrosły z 54,5 mld USD w 2024 r. do 123,9 mld USD w 2025 r.

Dane te opisują rynek prywatny, a nie wydatki europejskiej administracji. Pokazują jednak skalę rozwoju technologii, z których korzystają także dostawcy systemów publicznych.

Dla integratorów i firm IT rosnąć może znaczenie interoperacyjności, ochrony danych, migracji systemów oraz przejrzystych zasad licencjonowania. Administracja będzie potrzebować możliwości zmiany dostawcy bez utraty kontroli nad danymi.

Luka pokoleniowa i dostępność usług

Według OECD odsetek osób w wieku 55–74 lata korzystających z internetu wzrósł z 58 proc. w 2015 r. do 87 proc. w 2025 r. Mimo tego osoby starsze rzadziej korzystają z zaawansowanych technologii.

W 2025 r. generatywnej AI używało 68 proc. osób w wieku 16–24 lata i 14 proc. starszych dorosłych. Różnica 54 pkt proc. pokazuje, że dostęp do sieci nie oznacza jednakowych kompetencji.

Cyfryzacja usług publicznych musi uwzględniać potrzeby osób starszych i użytkowników z niepełnosprawnościami. Prostota formularzy, dostępność techniczna i możliwość uzyskania pomocy pozostają równie ważne jak liczba usług online.

Transgraniczna administracja i cel UE na 2030 r.

Komisja Europejska zakłada, że do 2030 r. wszystkie kluczowe usługi publiczne dla obywateli i przedsiębiorstw będą dostępne online. Osiągnięcie celu wymaga dalszej integracji krajowych systemów identyfikacji, dokumentów i wymiany danych.

eGovernment Benchmark 2026 bada 96 usług związanych z dziewięcioma obszarami życia. Jego wyniki opisują dostępność i funkcjonalność usług, podczas gdy Eurostat mierzy korzystanie z nich, a OECD organizacyjną dojrzałość państwa.

Dla firm działających na kilku rynkach unijnych interoperacyjność może oznaczać mniej powtarzających się formalności. Korzyści zależą jednak od faktycznej możliwości zakończenia procedury, a nie wyłącznie od udostępnienia strony internetowej.

Biurokracja pozostaje barierą dla firm

W październikowym raporcie Government Unstuck OECD zwraca uwagę na złożoność regulacji i procesów administracyjnych. Według przytoczonego badania przedstawiciele administracji w 72 proc. państw uznają poziom regulacji i biurokracji za nadmierny, a podobną ocenę wyrażają organizacje przedsiębiorców w 90 proc. badanych krajów.

Cyfryzacja nie rozwiązuje automatycznie problemu nadmiernej liczby obowiązków. Przedsiębiorca może nadal wielokrotnie przekazywać te same dane, tyle że za pośrednictwem różnych aplikacji.

Największe korzyści mogą przynieść uproszczenie procedur i bezpieczna wymiana informacji między instytucjami. To obszar, w którym technologia powinna wspierać reformę organizacyjną, a nie ją zastępować.

Prognozy na lata 2027–2030

Raporty OECD i Komisji Europejskiej wskazują na dalszy rozwój interoperacyjności, automatyzacji, sztucznej inteligencji i cyberbezpieczeństwa. Są to kierunki zmian wynikające z dokumentów, a nie potwierdzone prognozy tempa wzrostu wydatków.

Najbardziej prawdopodobnym kierunkiem jest zwiększanie liczby usług, które wykorzystują dane już posiadane przez administrację. Równolegle wzrośnie znaczenie pomiaru kosztów, jakości i czasu realizacji procedur.

W Polsce ważne pozostaną integracja administracji centralnej i samorządowej, rozwój kompetencji oraz finansowanie utrzymania systemów po zakończeniu programów unijnych. Realizacja celu 100 proc. kluczowych usług online do 2030 r. nie będzie oznaczać końca modernizacji państwa.

Źródła

OECD: Digital Economy and Society Outlook 2026 (5 listopada 2026); Government Unstuck (12 października 2026); Serving Citizens 2026 (24 września 2026); Digital Government Outlook 2026 (15 czerwca 2026). Komisja Europejska: eGovernment Benchmark 2026; State of the Digital Decade 2026; Poland’s 2026 Digital Decade Country Report. Eurostat: Digitalisation in Europe 2026 i dane o e-administracji za 2025 r. GUS: Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w jednostkach administracji publicznej w 2025 r. Ministerstwo Cyfryzacji: dane o mObywatelu z maja 2026 r.